Zamek w Tykocinie: od ruin do odbudowy i prelekcja w Białymstoku
Zamek w Tykocinie, twierdza wznoszona za Zygmunta Augusta, po potopie szwedzkim popadł w ruinę i został rozebrany, a dziś stoi odbudowany. O archeologicznych odkryciach na jego wzgórzu opowie w białostockim Ratuszu przy Rynku Kościuszki 10 dr Wojciech Bis z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, współautor monografii o badaniach zamku.
Dr Wojciech Bis z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie opowie w białostockim Ratuszu przy Rynku Kościuszki 10 o badaniach zamku w Tykocinie. Bis jest archeologiem i współautorem monografii poświęconej temu obiektowi. Zapowiedź spotkania to dobry pretekst, by przypomnieć, jak wyglądała droga tej twierdzy od królewskiej budowli do ruin i z powrotem.
Od drewnianej warowni Gasztołdów do królewskiego arsenału
Najstarsza była drewniana warownia rodu Gasztołdów, wzniesiona na wyspie na Narwi. Gdy ich linia wygasła w 1542 roku, dobra przeszły w ręce władców, a Zygmunt August zdecydował się postawić w tym miejscu duży murowany zamek. Według Wikipedii prace przy rozbudowie prowadził w latach 1549–1575 królewski budowniczy Hiob Pretfus. Otaczające zamek wody i bagna tworzyły naturalny system obronny, a pod koniec XVI wieku mieścił się tu, jak podaje strona zamku, największy arsenał Rzeczypospolitej.
Czytaj też„Koleżanki” w Kinie Ton – premiera Teatru DramatycznegoW listopadzie 1705 roku August II Mocny ustanowił w tykocińskim zamku Order Orła Białego, najwyższe polskie odznaczenie. Zamek gościł też m.in. Stefana Batorego i Wazów.
Potop szwedzki i rozbiórka na polecenie Branickiego
Twierdza, w której stacjonowali Szwedzi, była oblegana przez wojska wierne królowi Janowi Kazimierzowi od listopada 1656 roku. Zdobyto ją 27 stycznia 1657 roku; według Wikipedii dowódca szwedzki wysadził wtedy część murów. W źródle wejściowym wśród zdobywców wymieniono wojska koronne hetmana Pawła Sapiehy.
Zniszczony zamek już się nie podniósł. Poszczególne opracowania podają różne daty początku rozbiórki (1734 lub 1750), zgadzają się jednak co do tego, że nakazał ją właściciel Tykocina, Jan Klemens Branicki. Cegła z rozbiórki trafiła do nowych budowli, także do klasztoru bernardynów misjonarzy, którego budowę rozpoczęto po 1769 roku. Z zamku został zarośnięty pagórek.
Odkrycia archeologów na wzgórzu
Pierwsze systematyczne badania prowadzono w latach 1961–1963; wówczas odsłonięto fundamenty i częściowo odtworzono mury piwnic. Wielosezonowe prace Magdaleny i Wojciecha Bisów z PAN, na przełomie XX i XXI wieku (wg Wikipedii 2001–2005, wg opracowań naukowych od 1999 roku), przyniosły kolejne odkrycia: fundamenty murowanego zamku, dawne umocnienia oraz relikty drewnianego zamku Gasztołdów z XV wieku. Wyniki opublikowano w 2015 roku w monografii „Tykocin — zamek nad Narwią (XV–XVIII w.). Badania archeologiczne w latach 1961–1963 i 1999–2007”, którą redagowali Magdalena i Wojciech Bisowie.
Odbudowa ruszyła z inicjatywy właściciela terenu, Jacka Nazarki. Kamień węgielny pod nową budowlę wmurowano w 2002 roku, według projektu architektki Agnieszki Dudy. Dziś zamek działa jako muzeum z wieżą widokową, restauracją i pokojami gościnnymi.
Prelekcja w Ratuszu przy Rynku Kościuszki 10
Spotkanie z dr. Wojciechem Bisem odbędzie się w białostockim Ratuszu przy Rynku Kościuszki 10. Zapowiedź w źródle nie podaje daty ani godziny wystąpienia, dlatego szczegółów warto szukać u organizatora wydarzenia.
Źródła
Tekst opracowany z pomocą sztucznej inteligencji. Za publikację odpowiada Redakcja Co w Białymstoku.
Powiązane materiały
Muzealnicy w Ciechanowcu: jak opowiadać historię dziś
W Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu 25–26 września 2026 roku odbyła się konferencja „Przyszłość przeszłości – Dziedzictwo w zagrożeniu”. Muzealnicy, historycy i samorządowcy rozmawiali o opiece nad zabytkami, o widzu jako pełnoprawnym uczestniku muzealnictwa i o tym, czy sztuczna inteligencja może pomagać w pracy z historią.
Bartnictwo na Kurpiach: warsztaty w skansenie w Nowogrodzie
W Muzeum-Skansenie Kurpiowskim w Nowogrodzie, w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa, odbyły się warsztaty o dawnym życiu Kurpiów. Uczestnicy budowali domki dla ptaków i dowiadywali się, jak bartnicy wspinali się do barci na wysokość 5–7 metrów. Tradycja przetrwała do dziś w pszczelarstwie.
Narewka: festiwal im. Tamary Sołoniewicz, zgłoszenia do 5 listopada
Gminny Ośrodek Kultury w Narewce przyjmuje zgłoszenia do konkursu drugiej edycji Festiwalu Filmowego im. Tamary Sołoniewicz. Reportaże i filmy dokumentalne można nadsyłać do 5 listopada, a sam festiwal zaplanowano na 27–29 listopada. Organizatorzy szukają filmów o Podlasiu, o kobietach w kinie, odchodzącym tradycyjnym świecie i życiu na pograniczu kultur.
AI
