Przemoc rówieśnicza: jak rozpoznać sygnały u dziecka

Prawie co drugie dziecko w Polsce przynajmniej raz doświadczyło przemocy fizycznej ze strony rówieśników – wynika z najnowszej „Diagnozy przemocy wobec dzieci w Polsce”, trzeciej edycji badania prowadzonego przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Odsetek ten wzrósł z 41 proc. w 2013 r. do 48 proc. w 2023 r.

Przemoc fizyczna i psychiczna rośnie od dekady

Jeszcze wyraźniej zmieniła się skala przemocy psychicznej – z 28 proc. do 43 proc. „To trzecia edycja badania, które odbywają się co pięć lat. Możemy więc mówić o tym, jaki obraz społeczeństwa się rysuje i jakie zmiany zachodzą” – mówi dr Szymon Wójcik, socjolog i współautor badania. Inne raporty podają zbliżone, choć różniące się liczbami skale problemu: według Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę blisko 30 proc. uczniów w wieku 11-15 lat przyznaje się do doświadczenia przemocy rówieśniczej w badanym okresie, a raport „Dzieci się liczą” tej samej fundacji mówi o 57 proc. dzieci dotkniętych tym problemem.

Czytaj teżHejt OFF! w Białymstoku: nauczyciele o agresji uczniów i sieci

Nie wszystkie dzieci mają komu powiedzieć

Dane wskazują też, że nie każde dziecko w sytuacji zagrożenia znajduje wsparcie dorosłych. 61 proc. młodych ludzi deklaruje, że w sytuacji niepokojącej może liczyć na pomoc dorosłego, ale 8 proc. nie ma wokół siebie żadnej osoby godnej zaufania. To dlaczego rodzice nie powinni czekać, aż dziecko sam opowie o problemie, lecz obserwować zachowanie.

Weronika Babiec, psycholog, wymienia konkretne sygnały ostrzegawcze przemocy w szkole: lęk przed szkołą, spóźnianie się na zajęcia i częstą zmianę zwykłej drogi do szkoły. Dziecko dręczone przez rówieśników może też zgłaszać bóle głowy, bóle brzucha, wymioty, nudności i kłopoty ze snem – objawy psychosomatyczne związane ze stresem. Kolejnym sygnałem bywa nagła zmiana zachowania: dziecko wcześniej radosne staje się smutne, przygnębione i zamknięte w sobie.

Co zmienia się w rodzinie

Obraz nie jest jednoznacznie czarny we wszystkich kategoriach – przemoc ze strony dorosłych w domu w tym samym okresie spadła. Odsetek dzieci, które doznały przemocy fizycznej ze strony rodziców i innych bliskich dorosłych, spadł z 33 proc. do 24 proc. Spadł też odsetek dorosłych stosujących klapsy jako „metodę wychowawczą” – z 48 proc. w 2018 r. do 41 proc. „W tym przypadku mówimy, owszem o spadku z 21 proc. w 2013 r., 19 proc. w 2018 r. i teraz – 15 proc.” – mówi Katarzyna Makaruk, socjolożka i współautorka badań, odnosząc się do odsetka dzieci bitych i kopanych przez dorosłych.

Badanie pokazuje jednak, że szkoły wciąż nie przygotowują uczniów na sytuacje przemocy w wystarczającym stopniu. Tylko 32 proc. uczniów pozytywnie odpowiedziało, że miało w szkole zajęcia o tym, gdzie szukać pomocy, 39 proc. nie miało ich w ogóle, a 29 proc. nie pamiętało, czy takie zajęcia się odbyły.

Co robić, gdy rodzic zauważy niepokojące sygnały

Jeśli rodzic zaobserwuje u dziecka wymienione wyżej objawy, Weronika Babiec zaleca spokojną rozmowę – bez przerywania i pospieszania dziecka, z pełnym wysłuchaniem tego, co ma do powiedzenia. Dla dzieci i młodzieży, które potrzebują wsparcia poza domem, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę od blisko 15 lat prowadzi bezpłatny i anonimowy telefon zaufania o numerze 116 111.

Badania nie wskazują jednoznacznie, jak często poszczególne szkoły reagują na zgłoszenia przemocy rówieśniczej ani jaką procedurę powinny wtedy zastosować – ten element pozostaje otwarty.

Źródła

• forsal.pl — Coraz więcej agresji rówieśniczej. Prawie co drugie dziecko nie wie, gdzie szukać pomocy
• fdds.pl — Powrót do szkoły, powrót do stresów. 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
• doz.pl — Jak rozpoznać, że nasze dziecko jest ofiarą przemocy w szkole
• eska.pl — Bullying niszczy dzieciom życie. 30 proc. uczniów przyznaje się do przemocy